ตะกรันในหม้อต้มไอน้ำ ศัตรูเงียบที่ทำให้เตารีดแรงตก ค่าไฟขึ้น และเครื่องพังก่อนเวลา
ทุกลิตรของน้ำประปาที่เติมเข้าหม้อต้มไอน้ำจะทิ้งแร่ธาตุไว้เมื่อน้ำกลายเป็นไอ สะสมเป็นชั้นตะกรันเคลือบขดลวดฮีตเตอร์ ตะกรันหนาเพียง 1-2 มม. ทำให้การถ่ายเทความร้อนแย่ลงจนกินไฟเพิ่มราว 8-15% และถ้าปล่อยถึง 5 มม. ฮีตเตอร์จะร้อนจัดเกินจนขาดก่อนอายุขัย นี่คือสาเหตุที่หม้อต้มสองลูกรุ่นเดียวกัน ลูกหนึ่งอยู่ 10 ปี อีกลูกตาย 3 ปี ทั้งที่ต่างกันแค่ "น้ำที่เติม" กับ "วินัยการระบายตะกอน"
สรุปใน 30 วินาที
- ใช้น้ำกรอง RO หรือน้ำอ่อนเติมหม้อต้มเสมอ โดยเฉพาะพื้นที่น้ำกระด้าง ตัวเดียวจบปัญหาไปกว่า 80%
- เปิดวาล์วระบายตะกอนก้นถัง (blowdown) ทุกสัปดาห์ตอนเครื่องเย็น และล้างตะกรันใหญ่ทุก 3-6 เดือน
- อาการเตือน: แรงดันขึ้นช้ากว่าเดิม ไอน้ำมีเศษขาวพ่นใส่ผ้า เสียงเดือดอู้ผิดปกติ ค่าไฟขยับโดยงานเท่าเดิม
ตะกรันขโมยเงินยังไง ดูเลขนี้
หม้อต้ม 4.5 kW ที่ทำงานวันละ 6 ชั่วโมง ค่าไฟราว 120 บาท/วัน ตะกรันที่ทำให้กินไฟเพิ่ม 10% = 12 บาท/วัน ฟังดูจิ๋ว แต่คูณ 300 วันทำงานคือ 3,600 บาท/ปี และนั่นแค่ค่าไฟ ยังไม่รวมฮีตเตอร์ที่ขาดเร็วขึ้น (เปลี่ยนครั้งละ 2,000-5,000 บาทพร้อมวันหยุดไลน์รีด) และงานรีดที่ช้าลงเพราะแรงดันไม่นิ่งซึ่งกระทบต้นทุนต่อชิ้นของงานรีดโดยตรง วินัยเปิดวาล์ว 5 นาที/สัปดาห์จึงเป็นงานที่ "ค่าแรงต่อชั่วโมง" สูงที่สุดในร้าน
ตารางดูแลตามรอบ
| ความถี่ | สิ่งที่ต้องทำ |
|---|---|
| ทุกวัน | เช็กเกจแรงดันขึ้นถึงระดับปกติในเวลาปกติ ฟังเสียงเดือดผิดปกติ |
| ทุกสัปดาห์ | ระบายตะกอนก้นถังตอนเช้าก่อนติดเครื่อง (เครื่องเย็น แรงดันศูนย์) จนน้ำที่ออกใส |
| ทุกเดือน | เช็กวาล์วนิรภัยทำงาน เช็กรอยรั่วซึมตามข้อต่อและสายไอน้ำ |
| ทุก 3-6 เดือน | ล้างตะกรันด้วยน้ำยาล้างตามคู่มือเครื่อง แช่-ระบาย-ล้างน้ำสะอาดจนหมดฤทธิ์กรด |
| ทุกปี | เปิดฝาตรวจสภาพขดลวดและผนังถังโดยช่าง ทดสอบระบบตัดไฟน้ำแห้ง |
ขั้นตอนเดียวกันนี้ย่อส่วนใช้กับเตารีดหม้อต้มเดี่ยวและเครื่องรีดไอน้ำแบบยืนได้ทั้งหมด เครื่องเล็กยิ่งตายไวเพราะถังเล็ก ตะกรันถึงฮีตเตอร์เร็วกว่า
น้ำเติมแบบไหนดีสุดเมื่อเทียบราคา
น้ำ RO ตู้หยอดเหรียญลิตรละไม่ถึง 1 บาท หม้อต้ม 50 ลิตรที่เติมวันละ ~30 ลิตร มีต้นทุนน้ำราว 25-30 บาท/วัน แลกกับการยืดอายุฮีตเตอร์และเครื่องเป็นเท่าตัว ถูกกว่าค่าซ่อมรายปีชัดเจน ร้านที่ใช้ปริมาณมากอาจติดเครื่องกรอง RO ของตัวเองซึ่งคืนทุนในราวหนึ่งปี ห้ามใช้น้ำที่ผ่านเครื่องกรองแบบเรซินแลกเปลี่ยนไอออนหมดอายุ เพราะให้ความรู้สึกปลอดภัยแต่ปล่อยแร่ผ่านเต็มๆ และอย่าลืมว่าอุปกรณ์ปลายทางอย่างหัวเตาก็สะสมตะกรันที่รูไอน้ำเช่นกัน ถ้าไอน้ำเริ่มพ่นไม่สม่ำเสมอ เช็กตามแนวทางในเตารีดไอน้ำ vs เตารีดธรรมดาก่อนโทษหม้อต้ม
หม้อต้มไม่เคยพังกะทันหัน มันส่งสัญญาณล่วงหน้าเป็นเดือนผ่านเกจแรงดันและเสียงเดือด คำถามคือมีใครในร้านถูกมอบหมายให้ฟังมันอยู่หรือเปล่า
คำถามที่พบบ่อย
น้ำยาล้างตะกรันใช้แบบไหน อันตรายไหม
ใช้น้ำยาล้างตะกรันสูตรกรดอ่อน เช่น กรดซิตริกหรือสูตรเฉพาะสำหรับหม้อต้มตามที่คู่มือเครื่องแนะนำ ห้ามใช้กรดเข้มข้นอย่างกรดเกลือเพราะกัดถังสแตนเลสและซีลยาง ขั้นตอนสำคัญคือล้างน้ำสะอาดตามหลายรอบจนหมดฤทธิ์กรดก่อนใช้งานจริง และทำตอนเครื่องเย็นเท่านั้น
หม้อต้มแรงดันขึ้นช้า ต้องเปลี่ยนฮีตเตอร์เลยไหม
ยังไม่แน่ อาการแรงดันขึ้นช้าเกิดได้ทั้งจากตะกรันเคลือบฮีตเตอร์ (พบบ่อยสุด แก้ด้วยการล้าง) ฮีตเตอร์ขาดบางเส้นในรุ่นหลายเส้น หรือเทอร์โมสตัทเสื่อม ให้ล้างตะกรันก่อนเป็นอันดับแรก ถ้ายังช้าอยู่ค่อยให้ช่างวัดค่าความต้านทานฮีตเตอร์เพื่อยืนยันก่อนซื้ออะไหล่
